Realizacja · dawny zabór austriacki (Galicja)
Cztery archiwa, jedna tajemnica
Jak sięgnęliśmy sześć pokoleń wstecz na galicyjskiej wsi i rozwikłaliśmy zagadkę nieślubnego ojcostwa, która ciążyła nad rodziną Pana Dariusza od kilkudziesięciu lat.
Punkt wyjścia
Sześć pokoleń wstecz i jedna rodzinna tajemnica
W rodzinnych przekazach mojego Klienta było niewiele pewnych informacji o galicyjskich korzeniach, a jeden wątek od pokoleń pozostawał niedopowiedziany: kim naprawdę był biologiczny dziadek Pana Dariusza. Rodzina – jak wiele innych – po wojnie rozproszyła się z małopolskiej wsi na Śląsk Opolski, a wraz z przeprowadzką część historii się zatarła.
W trakcie realizowanych badań cofnęliśmy się o sześć pokoleń – do przodków urodzonych w połowie XVIII wieku, jeszcze w granicach I Rzeczypospolitej – a jednocześnie rozwikłaliśmy tajemnicę nieślubnego ojcostwa, która ciążyła nad rodziną od kilkudziesięciu lat.
Etap 1 – analiza wstępna
Od czego zaczęliśmy
Na początku przeanalizowaliśmy wszystkie informacje, które posiadał nasz Klient, i zaplanowaliśmy strategię: w jakich parafiach i archiwach szukać, jakich źródeł się spodziewać i na jakie trudności być przygotowanym.
Zasadnicze poszukiwania prowadziliśmy w księgach metrykalnych parafii rzymskokatolickich na Sądecczyźnie i ziemi limanowskiej – obszarze Galicji Zachodniej, który po pierwszym rozbiorze w 1772 roku znalazł się pod panowaniem austriackim. Drugim, równoległym frontem badań był wiek XX: aby zrekonstruować losy najbliższych przodków i domknąć zagadkę ojcostwa, sięgnęliśmy poza metryki – do archiwów urzędowych i państwowych.
Galicyjska specyfika: metryki przez cały okres zaborów prowadzono po łacinie (z niemieckimi wtrąceniami przy zawodach czy przyczynach zgonu), a w aktach – inaczej niż w zaborze rosyjskim czy pruskim – zwykle nie ma podpisów. Od około 1850 roku księża zapisywali w aktach urodzeń także dane dziadków dziecka, co pozwala sięgać pamięcią znacznie głębiej.
Cztery archiwa
Tam, gdzie kończą się metryki
Kiedy księgi kościelne milkną, historię trzeba złożyć z dokumentów rozsianych po urzędach. By rozwikłać zagadkę nieślubnego ojcostwa, przeprowadziliśmy szeroką kwerendę w czterech różnych zasobach:
Akta sądowe
Wyrok z 1956 roku, który jednoznacznie ustalił biologiczne ojcostwo – z danymi, miejscem urodzenia i wysokością alimentów.
Akta paszportowe
Teczki paszportowe zachowane w archiwach państwowych – sylwetki i powojenne losy najbliższych przodków.
Urzędy miast i gmin
Koperty dowodowe i akta zbiorowe z urzędów stanu cywilnego – dokumenty, dzięki którym odtworzyliśmy życiorysy dziadków.
Archiwum ZUS
Dokumentacja pracownicza, która pozwoliła osadzić przodków w konkretnych miejscach pracy i etapach życia.
Spisy poddanych z XVIII wieku
Pozwalają dotrzeć do najstarszych pokoleń – w Galicji księgi metrykalne sprzed 1784 roku często się nie zachowały, więc to właśnie te spisy bywają jedynym śladem najdawniejszych przodków.
Kluczowe odkrycia
Co udało się ustalić
Sprawa rozwiązana
Rozwikłana zagadka nieślubnego ojcostwa
Kluczem okazał się odnaleziony wyrok sądu z 1956 roku, który jednoznacznie ustalał, kto był biologicznym ojcem – wskazywał jego dane, rok i miejsce urodzenia, a nawet wysokość zasądzonych alimentów. Kilka lat później dziecko zostało formalnie uznane przez męża babci, dzięki czemu w rodzinie pojawiło się nowe nazwisko. Dwa dokumenty z dwóch różnych urzędów złożyły się na całą, wcześniej nieznaną historię.
Wielka historia zapisana w losach rodziny
Za suchymi datami stały wydarzenia, które kształtowały całą Galicję: przodek zmarły w 1847 roku na czerwonkę w czasie głodu i epidemii po rabacji galicyjskiej; pokolenia pracujące jeszcze w systemie pańszczyźnianym, zniesionym w 1848 roku; dom, w którym gruźlica w ciągu 34 lat zabrała czworo domowników; przodek, którego wieloletnia służba w armii cesarskiej przesunęła ślub i ojcostwo o całe dekady. Historia rodziny stała się mikro-historią zaboru austriackiego.
Sześć pokoleń w jednej galicyjskiej okolicy
W ramach projektu udokumentowaliśmy sześć pokoleń przodków – aż do urodzonych około 1752 roku, jeszcze przed rozbiorami. Wszyscy byli wyznania rzymskokatolickiego i przez pokolenia zawierali małżeństwa w obrębie tej samej, niewielkiej wspólnoty kilku sąsiednich parafii: świat zamknięty w promieniu kilkunastu kilometrów, a mimo to możliwy do odtworzenia z imienia i nazwiska.
Oś czasu
Historia rodziny – krok po kroku
Najstarszy potwierdzony przodek
Urodzony jeszcze w granicach I Rzeczypospolitej, ustalony na podstawie galicyjskich ksiąg metrykalnych.
Wsie rodziny wchodzą do austriackiej Galicji
Po pierwszym rozbiorze Polski cała okolica przez blisko 150 lat pozostaje pod panowaniem cesarsko-królewskim.
Rabacja, głód i koniec pańszczyzny
Fala przemocy, epidemii i głodu dotyka także rodzinę; wkrótce potem zniesienie pańszczyzny otwiera drogę do własności ziemi. Ślady tych wydarzeń odnajdujemy w dokumentach.
Z galicyjskiej wsi na Śląsk Opolski
Rodzina – jak setki tysięcy innych – przenosi się na tzw. Ziemie Odzyskane. To tutaj rozegrała się także walka o alimenty od nieślubnego ojca; odnalezione akta sądowe to dokumentują.
Efekty badań
Co otrzymał Pan Dariusz
Komplet dokumentów źródłowych
Kopie prawie 300 odnalezionych aktów metrykalnych wraz z tłumaczeniami z łaciny i języka niemieckiego – podstawa, na której zbudowano całą historię.
Cztery raporty
Z badań powstały 4 raporty. Każdy poświęcony innej rodzinie, tak by całość zlecenia była spójnie i logicznie podzielona – gotowa do czytania historia, nie zbiór skanów.
Dokumenty z archiwów urzędowych
Akta paszportowe, koperty dowodowe z archiwów urzędów miejskich, akta zbiorowe z urzędów stanu cywilnego oraz dokumentacja pracownicza z ZUS.
Wielkie drzewo genealogiczne
Opracowane przez grafika drzewo dokumentujące ponad 200 przodków, z których najstarsi żyli jeszcze przed zaborami.
Szczegóły projektu
Zakres realizacji
- Typ badań
- Poszukiwania przodków ze strony wszystkich dziadków
- Czas realizacji
- 24 miesiące (4 etapy)
- Region badań
- Małopolska i ziemia sieradzka
- Dawne zabory
- austriacki + rosyjski
- Języki dokumentów
- łacina, polski, rosyjski
Kluczowe liczby
Następny krok
Historia Twojej rodziny czeka na odkrycie
Chcesz wiedzieć, skąd pochodzi Twoje nazwisko i kim byli Twoi przodkowie?
